\n
![](\"https:\/\/i.dunya.com\/storage\/files\/images\/2023\/11\/16\/hakan-fidan-8bbi_cover.jpg\")
<\/p>\n [ad_1]
\n<\/p>\n
Fidan, Katar merkezli Al Jazeera televizyon kanal\u0131na \u0130srail’in Gazze’deki sald\u0131r\u0131lar\u0131na ve bunun durdurulmas\u0131 i\u00e7in harcanan uluslararas\u0131 \u00e7abalara ili\u015fkin de\u011ferlendirmelerde bulundu.<\/p>\n
7 Ekim’den \u00f6nce b\u00f6lgede bir normalle\u015fme havas\u0131 oldu\u011funu ve T\u00fcrkiye’nin de b\u00f6lgedeki normalle\u015fme havas\u0131na kendi katk\u0131s\u0131n\u0131 vermek \u00fczere bir politika benimsedi\u011fini anlatan\u00a0Fidan, “Ama 7 Ekim’den sonra g\u00f6rd\u00fck ki, esas itibar\u0131yla Filistin davas\u0131nda herhangi de\u011fi\u015fen bir \u015fey yok, \u00f6zellikle Gazze’de 13 bine yak\u0131n \u015fehit edilen Filistinli karde\u015fimizin kan\u0131 ortadayken bizim hi\u00e7bir \u015fey yokmu\u015f gibi davranmam\u0131z m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi.” dedi.<\/p>\n
T\u00fcrkiye’nin, hi\u00e7 vakit kaybetmeden ate\u015fkes ilan edilmesi ve insani yard\u0131mlar\u0131n Gazze’ye ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 \u015feklinde iki a\u015famal\u0131 bir politika izledi\u011fini kaydeden\u00a0Fidan, daha \u00f6nceki Gazze sava\u015flar\u0131nda da ate\u015fkese yo\u011funla\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 ancak bu sava\u015fta e\u011fer ate\u015fkesle beraber iki devletli \u00e7\u00f6z\u00fcme de yo\u011funla\u015f\u0131lmazsa sava\u015flar\u0131n devam edece\u011fini g\u00f6rd\u00fcklerini s\u00f6yledi.<\/p>\n
Fidan, bu ba\u011flamda, hem Riyad’da \u00e7ok ciddi kararlar al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 hem de al\u0131nan kararlarda \u00e7ok ciddi mesafeler kat edildi\u011fini dile getirdi.<\/p>\n
Gazze \u015eeridi’ne uygulanan ablukan\u0131n k\u0131r\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin\u00a0Fidan, “\u0130slam \u00fclkeleri \u015fu an itibar\u0131yla ellerindeki b\u00fct\u00fcn diplomatik ve insani ara\u00e7lar\u0131 kullanma yoluyla problemi \u00e7\u00f6zme yolunu tercih etmi\u015f durumda. Burada elimizdeki b\u00fct\u00fcn diplomatik ara\u00e7lar\u0131 kullanarak, \u00f6zellikle b\u00f6lge d\u0131\u015f\u0131ndaki Filistin davas\u0131n\u0131 destekleyen, \u0130srail zulm\u00fcne kar\u015f\u0131 duran G\u00fcney Amerika’dan, Afrika’dan, Avrupa’dan, Asya Pasifik’ten \u00fclkelerle bir araya gelerek Birle\u015fmi\u015f Milletler’de ve di\u011fer platformlarda \u0130srail’in bu ayr\u0131m\u0131 g\u00f6zetmeksizin \u00f6ld\u00fcrme faaliyetine bir son vermek gerekiyor. \u015eu andaki a\u015fama diplomasi yolunu tercih eden bir a\u015fama.” ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n
Bununla ilgili bas\u0131na yans\u0131yan veya yans\u0131mayan \u00e7ok farkl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n devam etti\u011fini s\u00f6yleyen\u00a0Fidan, \u015funlar\u0131 kaydetti:<\/p>\n
“\u0130slam \u00fclkeleri \u015fu anda bir araya gelmi\u015f durumda, olu\u015fturulan 7 \u00fclkelik bir Eylem Grubu var, bu Eylem Grubu i\u00e7erisinde T\u00fcrkiye, Endonezya, Nijerya, \u00dcrd\u00fcn, M\u0131s\u0131r, Katar ve Suudi Arabistan yer almakta. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki hafta itibar\u0131yla bu \u00fclke temsilcilerinin, d\u0131\u015fi\u015fleri bakanlar\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli \u00fclke ba\u015fkentlerinde belli temaslarda bulunmaya ba\u015flayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Di\u011fer taraftan, biliyorsunuz al\u0131nan Riyad’daki zirve karar\u0131nda ku\u015fatman\u0131n k\u0131r\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde bir \u00e7a\u011fr\u0131 var.”<\/p>\n
7 \u00fclkelik Eylem Grubu’nun, Riyad’da Arap Birli\u011fi ve \u0130slam \u0130\u015fbirli\u011fi Te\u015fkilat\u0131 \u00fcye \u00fclkelerinin ald\u0131\u011f\u0131 ortak zirve karar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 hayata ge\u00e7irecek bir grup oldu\u011funu kaydeden\u00a0Fidan, “Dedi\u011fim gibi, bir numaral\u0131 g\u00f6revi, uluslararas\u0131 \u00e7apta bir lobi faaliyeti yap\u0131p \u00f6zellikle \u0130slam \u00fclkelerinin ve Arap \u0130\u015f Birli\u011fi Te\u015fkilat\u0131’n\u0131n bu konudaki g\u00f6r\u00fc\u015flerini ilgili \u00fclkeler nezdinde payla\u015fmak, bir ortak eylem platformu olu\u015fturmak. Bunu yaparken ben inan\u0131yorum \u00e7ok b\u00fcy\u00fck fikirler ve eylemler ortaya \u00e7\u0131kacak.”<\/p>\n
‘T\u00fcrkiye’nin, \u0130srail’i boykot etme ve b\u00fcy\u00fckel\u00e7isini \u00e7ekme konusunda neden baz\u0131 \u00fclkelerden ge\u00e7 hareket etti\u011fi’ \u015feklindeki soruyu\u00a0Fidan, \u015f\u00f6yle yan\u0131tlad\u0131:<\/p>\n
“Biz bu krizi y\u00f6netirken \u015f\u00f6yle bir prensip karar\u0131 ald\u0131k: Di\u011fer karde\u015f \u00fclkelerle beraber eylemlerimizi yapal\u0131m. Yani tek ba\u015f\u0131m\u0131za kararlar al\u0131p uygulamaktansa, kararlar\u0131n daha etkili olmas\u0131 i\u00e7in di\u011fer \u0130slam \u00fclkeleriyle, b\u00f6lge \u00fclkeleriyle, hatta Latin Amerika \u00fclkeleriyle, Afrika \u00fclkeleriyle bir araya gelip m\u00fcmk\u00fcnse baz\u0131 Avrupa \u00fclkeleriyle bu kararlar\u0131 alal\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc tek tarafl\u0131 alaca\u011f\u0131m\u0131z kararlar \u00f6zellikle kendi halk\u0131m\u0131z nezdinde siyasi olarak ciddi rahatlama getirse de, esas itibar\u0131yla problemin \u00e7\u00f6zmesine etki etmesi i\u00e7in kolektif olarak hareket etmemiz gerekiyor. Dolay\u0131s\u0131yla biz bu konuyu ilk \u0130slam \u0130\u015f Birli\u011fi \u0130cra Komitesi Ola\u011fan\u00fcst\u00fc Toplant\u0131s\u0131’ndan itibaren g\u00fcndeme getirdik ve \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerin teker teker bunu yapmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck ve biz de bu eylemi ger\u00e7ekle\u015ftirdik, b\u00fcy\u00fckel\u00e7imizi geri \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131k.”<\/p>\n
T\u00fcrkiye’nin tek tarafl\u0131 ad\u0131m atma ve yapt\u0131r\u0131m uygulama konusunda s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulayan\u00a0Fidan, “Odakland\u0131\u011f\u0131m\u0131z nokta, hangi metodoloji daha etkili olur? Biz bunu ge\u00e7mi\u015fte yapt\u0131k biliyorsunuz Mavi Marmara olay\u0131ndan sonra, yani bu konuda T\u00fcrkiye’nin bir s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 yok. \u00d6zellikle Cumhurba\u015fkan\u0131m\u0131z\u0131n duru\u015fu, h\u00fck\u00fcmetimizin duru\u015fu, halk\u0131m\u0131z\u0131n duru\u015fu bu konuda \u00e7ok net, yani bizim bu kararlar\u0131 almada hi\u00e7bir s\u0131k\u0131nt\u0131m\u0131z yok.”<\/p>\n
Ya\u015fanan en b\u00fcy\u00fck krizin, Gazze\u2019deki zul\u00fcm d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fta Amerika olmak \u00fczere Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n bu zulme sessiz kalmas\u0131 oldu\u011funu dile getiren\u00a0Fidan, “Bu, \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda, b\u00f6lgede ve d\u00fcnyan\u0131n geri kalan\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir k\u0131r\u0131lmaya sebep oluyor ve bu k\u0131r\u0131lman\u0131n ortaya \u00e7\u0131kartaca\u011f\u0131 ciddi fay hatlar\u0131 var.” dedi.<\/p>\n
Fidan, T\u00fcrkiye’nin, ABD’nin, Ukrayna sava\u015f\u0131nda Rusya’ya kar\u015f\u0131 izlenen ekonomik, siyasi ve askeri boykot benzeri bir blokla\u015fmaya \u00f6nc\u00fcl\u00fck yap\u0131p yapmayaca\u011f\u0131 ve buna neyin engel oldu\u011fuyla ilgili soruyu ise \u015f\u00f6yle yan\u0131tlad\u0131:<\/p>\n
“Hi\u00e7bir engel yok. Bu bizim g\u00fcndemimizde olan bir konu. Dedi\u011fim gibi ilk \u00f6nce \u0130slam \u0130\u015fbirli\u011fi Te\u015fkilat\u0131’yla biz g\u00fcndemi ba\u015flatmak istedik, daha sonra bunu daha geni\u015f b\u00fcy\u00fck bir halka i\u00e7erisinde muhakkak ki de\u011ferlendirip ortaya koyaca\u011f\u0131z. Esas itibar\u0131yla bunun bir uygulamas\u0131 da yap\u0131ld\u0131, yani Cumhurba\u015fkan\u0131m\u0131z\u0131n e\u015fi Say\u0131n Emine Erdo\u011fan Han\u0131mefendi’nin ev sahipli\u011finde biliyorsunuz Latin Amerika’dan, Afrika’dan, Ortado\u011fu’dan ve d\u00fcnyan\u0131n geri kalan\u0131ndan, Uzak Asya’dan \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lan misafirler oldu, devlet ba\u015fkanlar\u0131, h\u00fck\u00fcmet ba\u015fkanlar\u0131 e\u015fleri \u0130stanbul’da topland\u0131lar, bu ilk denemeydi.<\/p>\n
Ama esas itibar\u0131yla biz birinci a\u015famada Gazze’ye ve Filistin’e kom\u015fu olan \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 ve Arap d\u00fcnyas\u0131 \u00fcyelerinin ortak alan\u0131 olan \u0130slam \u0130\u015fbirli\u011fi Te\u015fkilat\u0131 ve Arap Birli\u011fi’yle ortak platform olu\u015fturmaya ba\u015flay\u0131p buradaki konsolidasyonun ger\u00e7ekle\u015ftirilmesinden sonra Latin Amerika, Afrika Birli\u011fi, Birle\u015fmi\u015f Milletler’in geri kalan \u00fclkeleriyle de bir geni\u015f dayan\u0131\u015fma platformu olu\u015fturma yolunda b\u00fct\u00fcn ad\u0131mlar\u0131 ataca\u011f\u0131z.”<\/p>\n
ABD’li mevkida\u015f\u0131 Antony Blinken ile T\u00fcrkiye’yi ziyareti s\u0131ras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirdikleri g\u00f6r\u00fc\u015fmeye ili\u015fkin de bilgi veren\u00a0Fidan, “Bizim durdu\u011fumuz yer esas itibar\u0131yla \u015f\u00f6yle: Biz bu zulm\u00fcn durmas\u0131 i\u00e7in bir an \u00f6nce bir ate\u015fkesin hayata ge\u00e7mesini ve yard\u0131mlar\u0131n kesintisiz olarak i\u00e7eriye sokulmas\u0131n\u0131 istiyoruz. \u00d6zellikle Gazze’deki n\u00fcfusun tehcir edilerek ba\u015fka yerlere g\u00f6nderilmesi konusunun bir politika olmas\u0131n\u0131 kesinlikle kabul etmedi\u011fimizi s\u00f6yledik. Bizim Amerikal\u0131larla anla\u015famad\u0131\u011f\u0131m\u0131z konu \u015fu; onlar ate\u015fkes konusunda kesinlikle \u0130srail’i destekler pozisyondalar, ate\u015fkesi istemiyorlar. Ama insani ate\u015fkes konusunda bir noktaya gidebildi\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.” ifadesini kulland\u0131.<\/p>\n
\u0130srail’in Gazze’de n\u00fckleer silah kullanma tehdidiyle ilgili de konu\u015fan ve bunun “herkesin bildi\u011fi bir s\u0131r” oldu\u011funa i\u015faret eden\u00a0Fidan, “\u0130srail\u2019in n\u00fckleer silahlar\u0131n yay\u0131lma anla\u015fmas\u0131na taraf olmamas\u0131n\u0131 kullanarak kendi n\u00fckleer kabiliyetini geli\u015ftirdi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz ve bu konuda da Amerika’dan, Avrupa’dan b\u00fcy\u00fck destek ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 da biliyoruz, yani bu bir s\u0131r de\u011fil.” dedi.<\/p>\n
“Baz\u0131 \u00e7\u0131lg\u0131n \u0130srailli politikac\u0131lar\u0131n n\u00fckleer silah kullanma yolundaki dillendirmeleri dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, b\u00fcy\u00fck bir problem” oldu\u011funun g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kaydeden\u00a0Fidan, “\u0130srail’in n\u00fckleer silah sahibi olmaya devam etmesi, n\u00fckleer silahla ilgili yar\u0131\u015f\u0131 art\u0131racak. Bu, b\u00f6lgenin ve d\u00fcnyan\u0131n lehine olan bir durum de\u011fil.” diye konu\u015ftu.<\/p>\n
Bakan\u00a0Fidan, \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n
“B\u00f6lge ya tamam\u0131yla n\u00fckleer silahlardan ar\u0131nd\u0131r\u0131lmal\u0131 ya da ba\u015fka \u00fclkeler bu konuda kendilerini daha g\u00fcvende hissetmek i\u00e7in ad\u0131m atmak zorunda kalacaklar, yani buna bir \u00e7\u00f6z\u00fcm bulmam\u0131z gerekiyor. Bu da, bizim \u00f6n\u00fcm\u00fczde duran ve muhakkak \u00e7\u00f6zmemiz gereken \u00f6nemli stratejik konulardan biri ve bu konuda \u00e7al\u0131\u015fmaya devam edece\u011fiz.”<\/p>\n
Gazze’de sava\u015f sonras\u0131 durumla ilgili T\u00fcrkiye’nin tek bir perspektifi oldu\u011funu kaydeden\u00a0Fidan, \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:<\/p>\n
“\u0130ki devletli \u00e7\u00f6z\u00fcm olmadan Gazze’yi kim y\u00f6netecek sorusunun do\u011fru bir soru oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131 kabul etmiyoruz. Gazze zaten sava\u015ftan \u00f6nce y\u00f6netiliyordu, \u015fimdi de y\u00f6netilmeye devam edebilir, kendi kendini y\u00f6netmede Gazze’nin bir problemi yok. Gazze’nin problemi, i\u015fgal alt\u0131nda tutulmas\u0131 ve ate\u015f alt\u0131nda tutulmas\u0131, altyap\u0131s\u0131n\u0131n yok edilmesi, \u00fcstyap\u0131s\u0131n\u0131n yok edilmesi. Biz \u015fu anda Gazze’nin y\u00f6netimiyle ilgili de\u011fil, korunmas\u0131yla ilgili bir sorun oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.”<\/p>\n
T\u00fcrkiye’nin Hamas’\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc olarak kabul etmedi\u011fini yineleyen\u00a0Fidan, “Cumhurba\u015fkan\u0131m\u0131z da deklare etti, ben de deklare ediyorum, daha \u00f6nceki bas\u0131n toplant\u0131lar\u0131nda da s\u00f6yledim, biz Hamas\u2019\u0131 ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fc olarak tan\u0131m\u0131yoruz. Hamas, Filistin devlet sistemi i\u00e7erisinde faaliyet g\u00f6steren bir parti. Biz Filistin Devleti’ni tan\u0131yan bir \u00fclkeyiz, bizimle beraber 140’a yak\u0131n \u00fclke de tan\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla biz herhangi bir devletin i\u00e7erisinde faaliyet g\u00f6steren partileri ‘bir ter\u00f6r \u00f6rg\u00fct\u00fcd\u00fcr-de\u011fildir’ diye bir s\u0131n\u0131fland\u0131rmaya tabi tutmuyoruz. Hamas Filistin’in bir ger\u00e7e\u011fidir, i\u015fgal \u015fartlar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan bir harekettir, i\u015fgal ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131 zaman Filistin normalle\u015fti\u011fi zaman Hamas gibi organizasyonlar\u0131n da normal hayata geri d\u00f6nece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.” dedi.<\/p>\n
Esir takas\u0131 konusuna da de\u011finen\u00a0Fidan, Katar’\u0131n bu konuda krizin ba\u015f\u0131ndan bu yana muazzam bir \u00e7aba g\u00f6sterdi\u011fini ve T\u00fcrkiye’nin de bu konuda elinden geleni yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getirdi.<\/p>\n
Fidan, Refah S\u0131n\u0131r Kap\u0131s\u0131’ndan yard\u0131m giri\u015fleri konusunda da M\u0131s\u0131r y\u00f6netiminin elinden geleni yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ancak baz\u0131 hassasiyetleri oldu\u011funu s\u00f6yledi. M\u0131s\u0131r nezdinde T\u00fcrkiye, Suudi Arabistan, Katar ve ba\u015fka \u00fclkelerin ciddi giri\u015fimlerde bulundu\u011funu aktaran\u00a0Fidan, M\u0131s\u0131r’\u0131n \u00f6zellikle El-Ari\u015f Liman\u0131’na insani yard\u0131mlar\u0131n getirilmesi ve i\u00e7eriye sokulmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde ciddi bir gayret i\u00e7erisinde oldu\u011funu s\u00f6zlerine ekledi.<\/p>\n<\/p><\/div>\n