[ad_1]
\n<\/p>\n
Piyasalarla yak\u0131ndan ilgilenenlerin, Arthur Schopenhauer’in felsefesi hakk\u0131nda az da olsa bilgi sahibi olmas\u0131 bizce faydal\u0131 olur. Onun felsefesi, on dokuzuncu y\u00fczy\u0131l\u0131n son \u00e7eyre\u011finden \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’na kadar Avrupa entelekt\u00fcel \u00e7evrelerinde son derece etkili oldu. Bu, onun filozoflar\u0131 etkiledi\u011fi anlam\u0131na gelmez; asl\u0131nda filozoflar genel olarak Schopenhauer’\u0131 tamamen g\u00f6rmezden geldiler. Etkisi ba\u015fka yerlere; besteciler ve oyun yazarlar\u0131, yazarlar ve tarih\u00e7iler, \u015fairler ve psikologlar aras\u0131nda filiz verdi.<\/p>\n
Schopenhauer’in d\u00fc\u015f\u00fcncesinin temel unsurlar\u0131n\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irdi\u011fimiz zaman, ilk olarak deneyimleyebilece\u011fimiz tek \u015fey kendi temsillerimizdir. Muhtemelen d\u0131\u015far\u0131da bir yerde ger\u00e7ek bir d\u00fcnya var. Kesinlikle bu hipotez, temsillerimizin birbirleriyle ve di\u011fer insanlar (temsilleri) taraf\u0131ndan bildirilenlerle tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Bu temsillerin ger\u00e7ekte orada olanlarla ne kadar ilgili oldu\u011fu, muhtemelen prensipte \u00e7\u00f6z\u00fclemeyen bir bilmecedir.<\/p>\n
\u0130kincisi, deneyimlerimize dikkat edersek temsil olmayan bir \u015feyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r\u0131z: \u201cirade\u201d. \u0130radeyi deneyimlemiyorsunuz, onun etkileriyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yorsunuz ama deneyimledi\u011finiz her \u015feye irade taraf\u0131ndan \u00e7er\u00e7eve ve ba\u011flam veriliyor. “Kendiniz” dedi\u011finiz \u015fey de di\u011ferleri gibi bir temsildir.<\/p>\n
\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, az \u00f6nce vurgulad\u0131\u011f\u0131m\u0131z noktay\u0131 kabul etmek bizim i\u00e7in zor. \u00c7\u00fcnk\u00fc k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz, evrenin ak\u0131l ve maddeden, daha kesin olarak aktif ki\u015fisel olmayan maddeden olu\u015ftu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi tercih ediyor. Schopenhauer bu iki kavram\u0131 da sorguluyor ve onlar\u0131 yetersiz buluyor.<\/p>\n
D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, d\u00fcnyay\u0131 inceledi\u011fimizde kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z tek \u015fey bir yandan temsiller, di\u011fer yandan \u00e7e\u015fitli halleriyle irade oldu\u011fundan, asl\u0131nda ba\u015fka bir \u015feyin var oldu\u011funu iddia etmek i\u00e7in hi\u00e7bir gerek\u00e7emiz yok. Belki kozmosta bir s\u00fcr\u00fc ba\u015fka \u015fey var ama e\u011fer ger\u00e7ekte kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z tek \u015fey irade ve temsilse ve kozmosun temsil ve irade olarak tan\u0131mlanmas\u0131, ya\u015fam boyunca kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z her \u015feyi anlamland\u0131r\u0131yorsa, neden yetinmiyoruz? S\u0131rf k\u00fclt\u00fcrel d\u00fc\u015f\u00fcnce al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131m\u0131z onlar\u0131 istiyor diye gereksiz hipotezler mi \u00fcretiyoruz?<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla Schopenhauer’in bize sundu\u011fu d\u00fcnya, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnyad\u0131r. Ancak, temsillerimizin ger\u00e7ekler oldu\u011fu ve k\u00fclt\u00fcrel olarak k\u00f6kle\u015fmi\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnce al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131n, olduklar\u0131 \u015feylerden daha ger\u00e7ek oldu\u011fu konusunda \u0131srar etmek yerine, asl\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015feylere dikkat etmemiz gerekir. Buradaki zorluk; elbette, zihin ve maddeden olu\u015fan bir evren hayal etmenin, temsillerimizin nesnel ger\u00e7eklikler oldu\u011funu ve nesneler hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerin, nesnelerin kendisinden daha ger\u00e7ek oldu\u011funu iddia etmemize izin vermesidir. \u00c7a\u011fda\u015f sanayi toplumunun k\u00fclt\u00fcrel temeline, \u015feyler hakk\u0131ndaki saf, cilas\u0131z ger\u00e7e\u011fi yaln\u0131zca biz biliyoruz bak\u0131\u015f\u0131 \u00fczerine dayan\u0131yor. Schopenhauer’in bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na g\u00f6re bu, tam olarak hi\u00e7birimizin bilemeyece\u011fi bir \u015feydir. En iyi ihtimalle, bu temsil ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda, bu temsilin genellikle takip edece\u011fini anlayabilir ve belirli ba\u011flamlarda ortaya \u00e7\u0131kan temsillerin s\u0131ras\u0131n\u0131 az \u00e7ok tahmin etmemizi sa\u011flayan resmi modeller -buna bilimsel teoriler diyoruz- geli\u015ftirebiliriz. \u0130\u015fler yeterince karma\u015f\u0131k hale geldi\u011finde, bunu bile g\u00fcvenilir bir \u015fekilde yapamay\u0131z.<\/p>\n
1990’lardan 2010’lara kadar d\u00fcnya, \u00c7in’in ekonomik a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131ndan, Sovyetler Birli\u011fi’nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnden ve bunun sonucunda ortaya \u00e7\u0131kan k\u00fcreselle\u015fmenin h\u0131zlanmas\u0131ndan enflasyonu d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcc\u00fc bir “bar\u0131\u015f temett\u00fcs\u00fc” elde etti. Bat\u0131l\u0131 sermaye ve do\u011fulu emek birle\u015fti. Bu da Asya’daki imalatta b\u00fcy\u00fck bir art\u0131\u015fa yol a\u00e7t\u0131. Rusya, petrol ve gaz \u00fcretimini art\u0131rmaya ve Avrupa’ya b\u00fcy\u00fck miktarlarda ucuz gaz sa\u011flamaya ba\u015flad\u0131. Sonu\u00e7 olarak, enflasyonu d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcc\u00fc bask\u0131, yeni bolluk ve bu enflasyonun d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesinin m\u00fcmk\u00fcn k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015fen faiz oranlar\u0131 sayesinde istikrars\u0131z maliye politikalar\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi daha kolay oldu. 2020’li y\u0131llarda, bu d\u00f6nem sona erecek gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. B\u00fcy\u00fck a\u00e7\u0131klar\u0131n ve para arz\u0131ndaki art\u0131\u015f\u0131n h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde “hissedilmesi” daha muhtemel. \u00c7\u00fcnk\u00fc ileriye d\u00f6n\u00fck olarak daha az enflasyonist dengeleme s\u00f6z konusu. Teknoloji, beyaz yakal\u0131 d\u00fcnyada bir miktar enflasyonu d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcc\u00fc bask\u0131 sa\u011flamaya devam edecek. Ancak mavi yakal\u0131 d\u00fcnya (enerji<\/a>, emtia, imalat ve tedarik zincirlerini \u00e7o\u011falt\u0131p onlar\u0131 daha dayan\u0131kl\u0131 hale getirmeye \u00e7al\u0131\u015fmak) kontrols\u00fcz maliye politikalar\u0131yla muhtemelen enflasyonist bir zemine katk\u0131da bulunacak. A\u00e7\u0131klar ve merkez bankalar\u0131n\u0131n politika ara\u00e7lar\u0131yla, bunlarla ba\u015fa \u00e7\u0131kmas\u0131 zor. \u00c7\u00fcnk\u00fc ara\u00e7lar\u0131, a\u015f\u0131r\u0131 mali a\u00e7\u0131klarla ba\u015fa \u00e7\u0131kmak i\u00e7in tasarlanmad\u0131.<\/p>\n Piyasalar, daha \u00e7ok FED politikas\u0131na ve ekonomik verilere dar bir \u015fekilde odaklanm\u0131\u015f durumda. \u201cFED bitti mi, yoksa bir faiz art\u0131r\u0131m\u0131 daha m\u0131?\u201d ya da \u2018\u2018Yumu\u015fak ini\u015f mi, yoksa ini\u015f yok mu?” gibi sorulara konsantre halde. Halbuki d\u00fcnya ekonomisi, piyasalar \u00e7ok da al\u0131\u015fk\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir d\u00f6nemden ge\u00e7iyor. Bunun \u00fczerine jeopolitik riskler de eklenenince, i\u015fler iyice karma\u015f\u0131k ve tahmin edilmesi zor bir hale geldi.<\/p>\n Piyasalar\u0131n, \u00f6zellikle ABD’deki uzun vadeli faizlerdeki y\u00fckseli\u015fle nas\u0131l ba\u015fa \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 yani etkilerinin ne olaca\u011f\u0131na dair soru i\u015faretlerimiz devam ediyor. \u00d6zellikle emlak sekt\u00f6r\u00fcnde ve ilgili sekt\u00f6rlerde hasar b\u0131rakmas\u0131 \u00e7ok muhtemel. Nitekim MBS getirileri, Temmuz 2001’den bu yana en y\u00fcksek seviyeye y\u00fckseldi. Mortgage faiz<\/a> oranlar\u0131 2000’den bu yana ilk kez y\u00fczde 8’e ula\u015ft\u0131. Son 10-15 y\u0131l\u0131, geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde d\u00fc\u015f\u00fck \/ negatif getiri ve oranlarla ge\u00e7irdik. Bu, devasa k\u00fcresel bor\u00e7 y\u00fck\u00fcn\u00fc finanse edebilmemizin tek yolu olarak g\u00f6r\u00fclen QE’nin yard\u0131m\u0131yla oldu. E\u011fer bu do\u011fruysa, o zaman kesinlikle tarihin en b\u00fcy\u00fck 2-3 y\u0131ll\u0131k faizlerindeki art\u0131\u015flar\u0131ndan biri, \u015fu ana kadar g\u00f6r\u00fclenlerin \u00f6tesinde \u00e7ok fazla hasar neden olma riski ta\u015f\u0131yor. Hasar riski a\u00e7\u0131s\u0131ndan, ABD B\u00f6lge Bankalar\u0131 endeksinin Cuma g\u00fcn\u00fc y\u00fczde 3,5 d\u00fc\u015f\u00fc\u015f ya\u015famas\u0131 ve A\u011fustos’taki zirveden bu yana yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 20 d\u00fc\u015f\u00fc\u015f olmas\u0131 ve ikinci \u00e7eyrekteki krizin en d\u00fc\u015f\u00fck seviyelerinden y\u00fczde 10’dan daha az uzakta olmas\u0131 ilgin\u00e7ti.<\/p>\n Bir zamanlar \u00e7ok pop\u00fcler olan 60 \/ 40 alokasyonlu modeller, parity fonlar\u0131, hisseler ve bonolar aras\u0131nda ters korelasyona dayal\u0131 modeller, muhtemelen son zamanlarda ciddi zararlar yazd\u0131. Son d\u00f6nem portf\u00f6y hedge\u2019i a\u00e7\u0131s\u0131ndan ise bonolar yerine alt\u0131n, petrol, Vix ve MOVE gibi volatilite endeksleri i\u015fe yarad\u0131.<\/p>\n Piyasalardaki ana konu, faizlerdeki y\u00fckseli\u015f olmaya devam ediyor. Bu y\u00fckseli\u015fin bir\u00e7ok a\u00e7\u0131klamas\u0131 var. \u0130lgin\u00e7 olan ABD bono oranlar\u0131n\u0131n daha ziyade arz korkular\u0131 nedeniyle y\u00fckseliyor g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc vermesi. ABD faiz oranlar\u0131ndaki y\u00fckseli\u015f, FED’in g\u00f6rece g\u00fcvercin konu\u015fmalar\u0131na ra\u011fmen devam etti. Bu geli\u015fmeler de arz\u0131n k\u0131smen sorumlu g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6steriyor. Ayn\u0131 zamanda son d\u00f6nemde bono ihalelerinin iyi gitmemesi ger\u00e7e\u011fi de var. Art\u0131\u015fta temel itici g\u00fcc\u00fcn FED’den ziyade arz oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde, arz\u0131n gelecekte daha da artaca\u011f\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, g\u00f6r\u00fcn\u00fcm g\u00fcven verici de\u011fil. Talebin arz\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrecek kadar artmas\u0131 i\u00e7in durgunlu\u011fa ihtiya\u00e7 olabilir. Verim e\u011frilerinin dikle\u015fmesi de ilgin\u00e7 bir geli\u015fme.<\/p>\n Orta Do\u011fu’daki \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n ne y\u00f6ne evrilece\u011fini do\u011fru bir \u015fekilde tahmin etmek elbette zor. Ancak bir konu a\u00e7\u0131k. K\u00fcresel makro piyasalara yay\u0131lman\u0131n ana kanal\u0131, b\u00fcy\u00fck ihtimalle petrol<\/a> fiyatlar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla olacak. Petrol fiyatlar\u0131na ili\u015fkin temel risk, \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n b\u00f6lgedeki daha fazla \u00fclkeyi i\u00e7ine \u00e7ekmesi ve bunun sonucunda H\u00fcrm\u00fcz Bo\u011faz\u0131’nda g\u00fcvenli\u011fin bozulmas\u0131 veya b\u00f6lgedeki petrol ihra\u00e7 eden \u00fclkelerden petrol tedarikinin bozulmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n Bu ba\u011flamda alt\u0131n<\/a>, k\u0131sa vadede a\u015f\u0131r\u0131 al\u0131mda olsa da ve k\u0131sa vadede bir geri \u00e7ekilme ihtimali artt\u0131ysa da favori varl\u0131klardan biri olmaya devam ediyor.<\/p>\n Riskli varl\u0131klar i\u00e7in ise SPX\u2019in k\u0131sa vadeli a\u015f\u0131r\u0131 sat\u0131mda oldu\u011fu ve burada trend kar\u015f\u0131t\u0131 bir tepki bekledi\u011fimizi ifade etmi\u015ftik. Ancak bu toparlanman\u0131n, yeni bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe haz\u0131rl\u0131k olarak daha d\u00fc\u015f\u00fck bir tepe olu\u015fturaca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcz hala ge\u00e7erli.<\/p>\n Daha uzun vadeli bir dibi, hala Ekim sonu veya Kas\u0131m ba\u015f\u0131 gibi bekliyoruz. Buradan sene sonu rallisi de bekliyoruz. G\u00f6rebildi\u011fimiz kadar\u0131yla halihaz\u0131rda \u00e7o\u011fu yat\u0131r\u0131mc\u0131n\u0131n ve piyasa yorumcusunun bu g\u00f6r\u00fc\u015fte oldu\u011fu. K\u0131sa vadede piyasan\u0131n, hala devam etmekte olan a\u015fa\u011f\u0131 y\u00f6nl\u00fc risklere fazla kay\u0131ts\u0131z oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Dolay\u0131s\u0131yla, ger\u00e7ek al\u0131m f\u0131rsat\u0131na ge\u00e7meden \u00f6nce ba\u015fka ve muhtemelen ciddi bir sat\u0131\u015f dalgas\u0131 g\u00f6rme riskinin bulundu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz.<\/p>\n Yurt i\u00e7inde ise o beklenen yabanc\u0131 giri\u015fi b\u00fcy\u00fck oranda hen\u00fcz ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015f gibi dursa da yurt i\u00e7inde daha \u00f6nce de ifade etti\u011fimiz gibi \u00f6zellikle Eurobond ve hisse senetleri<\/a> i\u00e7in orta vadeli olumlu beklentimizi s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyoruz. Ancak T\u00fcrk hisse senetleri \u00f6nemli seviyelerin alt\u0131na gelerek zay\u0131flama i\u015faretleri verdi. Fakat biz hala bunun bir d\u00fczeltme oldu\u011funu, yani trend d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndeyiz. Se\u00e7ici olmaya devam etmek gerekiyor.<\/p>\n Ekonomi taraf\u0131nda ise en \u00f6nemli konular\u0131n ba\u015f\u0131nda i\u00e7 talep ve t\u00fcketim konusu geliyor. D\u0131\u015f ticaret verileri, cari a\u00e7\u0131k, kredi b\u00fcy\u00fcme h\u0131z\u0131ndaki ivme kayb\u0131 ve perakende sat\u0131\u015flara bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bu konuda ilk yumu\u015fama i\u015faretlerini al\u0131yoruz. Fakat enflasyon ve cari a\u00e7\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan istenen yeniden dengelenmenin ne \u00f6l\u00e7\u00fcde ve ne kadar s\u00fcrede sa\u011flanaca\u011f\u0131 \u015fimdilik \u00e7ok net de\u011fil.<\/p>\n<\/p><\/div>\n