[ad_1]
\n<\/p>\n
Ahmet ARSLAN<\/strong><\/p>\n Gerek \u00f6zel sekt\u00f6r i\u015fletmeleri aras\u0131nda gerekse kamu idareleri ile ger\u00e7ek veya t\u00fczel ki\u015filerle aras\u0131nda mal ve hizmet al\u0131\u015fveri\u015finden kaynaklanan ve bor\u00e7lunun borcunu tam veya zaman\u0131nda \u00f6dememesi (bor\u00e7lunun temerr\u00fcd\u00fc) nedeniyle dava konusu yap\u0131lan alacak miktar\u0131 dava s\u00fcre\u00e7lerinin uzamas\u0131 nedeniyle \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fer kayb\u0131na u\u011framaktad\u0131r.<\/p>\n S\u00f6z konusu kayb\u0131n telafi edilebilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan mahkemelerce alaca\u011f\u0131n as\u0131l miktar\u0131na (anapara) ilave olarak kanuni faiz \u00f6denmesi y\u00f6n\u00fcnde h\u00fck\u00fcm verilmektedir. A\u015fa\u011f\u0131da irdeleyece\u011fimiz Anayasaya Mahkemesinin bireysel ba\u015fvuruya ili\u015fkin emsal karar\u0131 ile Yarg\u0131tay\u2019\u0131n baz\u0131 i\u00e7tihatlar\u0131 bu konuyu a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturmam\u0131z a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a \u00f6nem arz etmektedir.<\/p>\n 1. Kanuni faiz ve temerr\u00fct faizi<\/strong><\/p>\n 6098 say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun Bor\u00e7lunun Temerr\u00fcd\u00fc\u2019ne ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmlerine g\u00f6re;<\/p>\n – Temerr\u00fcde d\u00fc\u015fen bor\u00e7lu, temerr\u00fcde d\u00fc\u015fmekte kusuru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispat etmedik\u00e7e, borcun ge\u00e7 ifas\u0131ndan dolay\u0131 alacakl\u0131n\u0131n u\u011frad\u0131\u011f\u0131 zarar\u0131 gidermekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n – Uygulanacak y\u0131ll\u0131k temerr\u00fct faizi oran\u0131, s\u00f6zle\u015fmede kararla\u015ft\u0131r\u0131lmam\u0131\u015fsa, faiz borcunun do\u011fdu\u011fu tarihte y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan mevzuat h\u00fck\u00fcmlerine g\u00f6re belirlenir. – Akd\u00ee faiz oran\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131lmakla birlikte s\u00f6zle\u015fmede temerr\u00fct faizi kararla\u015ft\u0131r\u0131lmam\u0131\u015fsa ve y\u0131ll\u0131k akd\u00ee faiz oran\u0131 da kanuni faiz oran\u0131ndan fazla ise, temerr\u00fct faizi oran\u0131 hakk\u0131nda akd\u00ee faiz oran\u0131 ge\u00e7erli olur.<\/p>\n S\u00f6z konusu kanunda ifade edilen mevzuat<\/a> h\u00fck\u00fcmleri 3095 say\u0131l\u0131 Kanuni Faiz Ve Temerr\u00fct Faizine \u0130li\u015fkin Kanun\u2019dur. S\u00f6z konusu kanuna g\u00f6re;<\/p>\n – Bor\u00e7lar Kanunu ve T\u00fcrk Ticaret Kanunu\u2019na g\u00f6re faiz \u00f6denmesi gereken hallerde, miktar\u0131 s\u00f6zle\u015fme ile tespit edilmemi\u015fse bu \u00f6deme y\u0131ll\u0131k %12 oran\u0131 \u00fczerinden yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n – Cumhurba\u015fkan\u0131, bu oran\u0131 ayl\u0131k olarak belirlemeye, y\u00fczde onuna kadar indirmeye veya bir kat\u0131na kadar art\u0131rmaya yetkilidir (S\u00f6z konusu yetkiye istinaden kanuni faiz<\/a> oran\u0131, 01.01.2006 tarihinden ge\u00e7erli olmak \u00fczere y\u0131ll\u0131k %9 olarak belirlenmi\u015ftir).<\/p>\n – Bir miktar paran\u0131n \u00f6denmesinde temerr\u00fcde d\u00fc\u015fen bor\u00e7lu, s\u00f6zle\u015fme ile aksi kararla\u015ft\u0131r\u0131lmad\u0131k\u00e7a, ge\u00e7mi\u015f g\u00fcnler i\u00e7in yukar\u0131da belirlenen orana g\u00f6re temerr\u00fct faizi \u00f6demeye mecburdur.<\/p>\n – Merkez Bankas\u0131\u2019n\u0131n \u00f6nceki y\u0131l\u0131n 31 Aral\u0131k g\u00fcn\u00fc k\u0131sa vadeli avanslar i\u00e7in uygulad\u0131\u011f\u0131 faiz oran\u0131, yukar\u0131da a\u00e7\u0131klanan miktardan fazla ise, arada s\u00f6zle\u015fme olmasa bile ticari i\u015flerde temerr\u00fct faizi bu oran \u00fczerinden istenebilir.<\/p>\n – Temerr\u00fct faizi miktar\u0131n\u0131n s\u00f6zle\u015fmede kararla\u015ft\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f oldu\u011fu hallerde, akdi faiz miktar\u0131 yukar\u0131da belirtilen miktar\u0131n \u00fcst\u00fcnde ise, temerr\u00fct faizi, akdi faiz miktar\u0131ndan az olamaz.<\/p>\n Kanuni faiz genellikle ticari olmayan i\u015flerde ve\/veya temerr\u00fct durumu olu\u015fmadan \u00f6denmesine h\u00fckmedilen alacaklar i\u00e7in s\u00f6z konusu olmakta birlikte temerr\u00fct faizi alaca\u011f\u0131n talep edilmesine kar\u015f\u0131n \u00f6denmemesi halinde s\u00f6z konusu olmaktad\u0131r. Kanuni faiz \u00f6denmesi i\u00e7in taraflar aras\u0131nda s\u00f6zle\u015fme ili\u015fkisinin olmas\u0131 zorunlulu\u011fu s\u00f6z konusu olmamakla birlikte temerr\u00fct faizi taraflar aras\u0131ndaki s\u00f6zle\u015fme gibi hukuki bir ili\u015fkiden kaynaklanmaktad\u0131r.<\/p>\n Bununla birlikte, gerek kanuni faiz gerekse s\u00f6zle\u015fmede kararla\u015ft\u0131r\u0131lan akdi faiz oran\u0131 alaca\u011f\u0131n zaman de\u011ferindeki kayb\u0131 telafi etmekte yetersiz kalabilmektedir. Zira, enflasyon oranlar\u0131, mevduat faizleri, d\u00f6viz kurlar\u0131, devlet i\u00e7 bor\u00e7lanma faizleri ve varl\u0131k fiyatlar\u0131 gibi ekonomik parametreler kanuni faiz oranlar\u0131n\u0131n olduk\u00e7a \u00fczerinde ger\u00e7ekle\u015febilmektedir. \u00d6rne\u011fin, \u00fclkemizde 2023 y\u0131l\u0131nda y\u0131ll\u0131k enflasyon (\u00dcFE) oranlar\u0131 % 60\u2019lar d\u00fczeyinde iken kanuni faiz oran\u0131 %9, ticari faiz oran\u0131 y\u0131ll\u0131k y\u00fczde % %16,75 d\u00fczeyinde bulunmaktad\u0131r. Bu durumda, tahsil edil(e)meyen bir ticari alacak y\u0131lda yakla\u015f\u0131k olarak en az % 43 oran\u0131nda de\u011fer kayb\u0131na u\u011framaktad\u0131r.<\/p>\n S\u00f6z konusu kayb\u0131n telafi edilmesi ise 6098 say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Bor\u00e7lar Kanunu\u2019nun \u201cA\u015fk\u0131n Zarar\u201d (818 say\u0131l\u0131 (eski) Bor\u00e7lar Kanunu\u2019na g\u00f6re \u201cMunzam Zarar\u201d) h\u00fck\u00fcmlerine g\u00f6re m\u00fcmk\u00fcn olabilmektedir.<\/p>\n 2. Temerr\u00fct faizini a\u015fan zarar\u0131n \u00f6denmesi<\/strong><\/p>\n 6098 say\u0131l\u0131 Kanun\u2019un \u201cA\u015fk\u0131n zarar\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 122\u2019nci maddesine g\u00f6re;<\/p>\n – Alacakl\u0131, temerr\u00fct faizini a\u015fan bir zarara u\u011fram\u0131\u015f olursa, bor\u00e7lu kendisinin hi\u00e7bir kusuru bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispat etmedik\u00e7e, bu zarar\u0131 da gidermekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n – Temerr\u00fct faizini a\u015fan zarar miktar\u0131 g\u00f6r\u00fclmekte olan davada belirlenebiliyorsa, davac\u0131n\u0131n istemi \u00fczerine h\u00e2kim, esas hakk\u0131nda karar verirken bu zarar\u0131n miktar\u0131na da h\u00fckmeder.<\/p>\n S\u00f6z konusu kanun h\u00fck\u00fcmlerine g\u00f6re, bor\u00e7lu temerr\u00fcde d\u00fc\u015fmede kendisinin hi\u00e7bir kusuru bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispat edemedi\u011fi takdirde alacakl\u0131n\u0131n temerr\u00fct faizini a\u015fan bir zarar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak zorundad\u0131r.<\/p>\n Bununla birlikte, bu noktada alacakl\u0131n\u0131n temerr\u00fct faizini a\u015fan miktarda zarara (a\u015fk\u0131n zarar) u\u011fram\u0131\u015f oldu\u011funu kan\u0131tlamak zorunda olup olmad\u0131\u011f\u0131 ve ne \u015fekilde kan\u0131tlayaca\u011f\u0131 uygulamada \u00f6nemli bir ihtilaf konusudur.<\/p>\n Yarg\u0131tay\u2019\u0131n bu konuda birbirinden farkl\u0131 iki i\u00e7tihad\u0131 bulunmaktad\u0131r. Bunlardan birincisi; enflasyon oranlar\u0131 ya da banka mevduat faiz oranlar\u0131n\u0131n temerr\u00fct faizi oran\u0131ndan y\u00fcksek olmas\u0131n\u0131n munzam (a\u015fk\u0131n) zarar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi veya kan\u0131tland\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmedi\u011fi, alacakl\u0131n\u0131n kan\u0131tlamas\u0131 gereken hususun enflasyon oran\u0131 veya mevduat faiz oranlar\u0131 gibi genel olgular de\u011fil, alaca\u011f\u0131n ge\u00e7 \u00f6denmesinden dolay\u0131 kendisinin \u015fahsen veya somut olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc (\u00f6rne\u011fin, zaman\u0131nda tahsil edemedi\u011fi alaca\u011f\u0131ndan dolay\u0131 daha y\u00fcksek oranda bor\u00e7lanmak zorunda oldu\u011fu, d\u00f6viz<\/a> borcunu daha y\u00fcksek kur \u00fczerinden \u00f6demek zorunda kald\u0131\u011f\u0131 veya s\u00f6z konusu alaca\u011f\u0131n\u0131 tahsil edememesinin sonucunda bor\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6deyememesi nedeniyle icra takibine u\u011frad\u0131\u011f\u0131 gibi) zarar oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndedir.<\/p>\n Yarg\u0131tay\u2019\u0131n konuya ili\u015fkin di\u011fer i\u00e7tihad\u0131 ise; alaca\u011f\u0131n dava yoluyla tahsil edildi\u011fi tarihe kadar aradan ge\u00e7en s\u00fcrede enflasyon oranlar\u0131nda meydana gelen art\u0131\u015flar\u0131n alacakl\u0131n\u0131n a\u015fk\u0131n zarar\u0131n\u0131 kan\u0131tlamaya yeterli oldu\u011fu, dolay\u0131s\u0131yla dava konusu alaca\u011fa enflasyon oran\u0131nda faize h\u00fckmedilmesi gerekti\u011fi y\u00f6n\u00fcndedir.<\/p>\n Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi\u2019nin (A\u0130HM), alaca\u011f\u0131n ge\u00e7 \u00f6denmesinden kaynaklanan zararlar\u0131n enflasyon oran\u0131na denk bir faiz \u00f6denerek telafi edilmesi \u015feklindeki ilke kararlar\u0131n\u0131 emsal alan Anayasa Mahkemesi ise bireysel ba\u015fvuruya ili\u015fkin bir karar\u0131nda; alacaklar\u0131n ge\u00e7 \u00f6denmesinden dolay\u0131 alaca\u011f\u0131n enflasyon oran\u0131 nispetinde de\u011fer kayb\u0131na u\u011framas\u0131n\u0131n ve s\u00f6z konusu kayb\u0131n telafi edilmemesinin alacakl\u0131n\u0131n m\u00fclkiyet hakk\u0131n\u0131n ihlal edilmesi anlam\u0131na geldi\u011fi ve bu nedenle alacakl\u0131n\u0131n temerr\u00fct faizinin \u00fczerinde zarara u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlamas\u0131 istenmeden alaca\u011f\u0131n de\u011ferindeki kayb\u0131n telafi edilmesi gerekti\u011fine h\u00fckmetmi\u015ftir. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, alaca\u011f\u0131n de\u011ferinde kanuni faiz \u00fcst\u00fcnde meydana gelen kayb\u0131n enflasyon oranlar\u0131 dikkate al\u0131narak telafi edilmesine yerel mahkemece karar vermemi\u015f olmas\u0131n\u0131n alacakl\u0131n\u0131n hak ihlaline u\u011framas\u0131 anlam\u0131na geldi\u011fine karar vermi\u015ftir.<\/p>\n Sonu\u00e7<\/strong><\/p>\n Anayasa Mahkemesi\u2019nin yukar\u0131da belirtilen emsal karar\u0131; son y\u0131llarda enflasyon oranlar\u0131n\u0131n kanuni faiz oranlar\u0131n\u0131n olduk\u00e7a \u00fczerinde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi konjonkt\u00fcrde, davac\u0131lar\u0131n (alacakl\u0131) kanuni faiz oran\u0131n\u0131n \u00fczerinde ve enflasyon oran\u0131 kadar oranda alaca\u011f\u0131n de\u011fer kayb\u0131na u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlamas\u0131 y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnden kurtulmas\u0131 anlam\u0131na geldi\u011finden devrim niteli\u011finde say\u0131labilir. S\u00f6z konusu karara g\u00f6re, bor\u00e7lu temerr\u00fcde d\u00fc\u015fmede kusurlu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispat etmedik\u00e7e alaca\u011f\u0131n de\u011fer kayb\u0131na u\u011frad\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin olarak alacakl\u0131n\u0131n kan\u0131t sunmas\u0131na gerek bulunmadan enflasyon oran\u0131 nispetinde tazminat \u00f6demek zorunda kalacakt\u0131r.<\/p>\n Bununla birlikte, alaca\u011f\u0131n de\u011ferinde enflasyon oran\u0131n\u0131n \u00fczerinde kayb\u0131n meydana gelmesi halinde (bor\u00e7lu temerr\u00fcde d\u00fc\u015fmede kusurlu olsa dahi) ise alaca\u011f\u0131n ge\u00e7 \u00f6denmesinden dolay\u0131 alacakl\u0131n\u0131n \u015fahsen veya somut olarak zarar g\u00f6rm\u00fc\u015f oldu\u011funu (\u00f6rne\u011fin, zaman\u0131nda tahsil edemedi\u011fi alaca\u011f\u0131ndan dolay\u0131 daha y\u00fcksek oranda bor\u00e7lanmak zorunda oldu\u011fu, d\u00f6viz borcunu daha y\u00fcksek kur \u00fczerinden \u00f6demek zorunda kald\u0131\u011f\u0131 veya s\u00f6z konusu alaca\u011f\u0131n\u0131 tahsil edememesinin sonucunda bor\u00e7lar\u0131n\u0131 \u00f6deyememesi nedeniyle icra takibine u\u011frad\u0131\u011f\u0131 gibi) kan\u0131tlamas\u0131 gerekti\u011fi tabiidir.<\/p>\n KAYNAK\u00c7A \u00a0<\/p>\n<\/p><\/div>\n
Bununla birlikte, \u00f6denmesine h\u00fckmedilen s\u00f6z konusu faiz tutar\u0131 dava konusu alaca\u011f\u0131n alacakl\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan u\u011frad\u0131\u011f\u0131 kayb\u0131 telafi edecek yeterlilikte bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n
– S\u00f6zle\u015fme ile kararla\u015ft\u0131r\u0131lacak y\u0131ll\u0131k temerr\u00fct faizi oran\u0131, s\u00f6z konusu y\u0131ll\u0131k faiz oran\u0131n\u0131n y\u00fczde y\u00fcz fazlas\u0131n\u0131 a\u015famaz.<\/p>\n
– www.maliekonomim.com
– Anayasa Mahkemesi resmi web sitesi (www.anayasa.gov.tr)<\/p>\n