[ad_1]
\n<\/p>\n
The Economist, haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 makalede serbest piyasalar ve s\u0131n\u0131rl\u0131 devlet modelinin ne kadar sistematik bir \u015fekilde terk edildi\u011fini ortaya koyuyor. Bug\u00fcnk\u00fc korumac\u0131 modelin, dizginlenmesinin zor olaca\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izerken, kilometre ta\u015flar\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle s\u0131ral\u0131yor: \u00a0\u00a0<\/p>\n
Sava\u015flarda ve devrimlerde de\u011fi\u015fim bazen b\u00fcy\u00fck bir patlamayla gelir. Fakat genelde sessizce yakla\u015f\u0131r. H\u0131rsl\u0131 bir devlet taraf\u0131ndan y\u00f6netilen korumac\u0131, y\u00fcksek s\u00fcbvansiyonlu, m\u00fcdahale a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 bir ideoloji olan ve “Anavatan ekonomisi(homeland economics)” olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015fey budur. K\u0131r\u0131lgan tedarik zincirleri, ulusal g\u00fcvenli\u011fe y\u00f6nelik artan tehditler, enerji d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ve ya\u015fam maliyeti krizlerinin her biri h\u00fck\u00fcmetlerin hakl\u0131 sebeplerle harekete ge\u00e7mesini gerektirdi. Ancak hepsini bir araya toplad\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, serbest piyasa ve s\u0131n\u0131rl\u0131 h\u00fck\u00fcmet varsay\u0131m\u0131n\u0131n ne kadar sistematik bir \u015fekilde tuzla buz edildi\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n
Sekiz y\u0131ldan k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce Ba\u015fkan Barack Obama, dev bir Pasifik ticaret anla\u015fmas\u0131n\u0131 imzalamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Bug\u00fcn e\u011fer Washington’da serbest ticareti savunursan\u0131z, umutsuz derecede saf olmakla dalga konusu olursunuz.<\/p>\n
Korumac\u0131l\u0131\u011f\u0131n serbest piyasalardaki dalgalanmalarla ba\u015fa \u00e7\u0131kman\u0131n yolu oldu\u011fu fikri yeni rejimin merkezinde yer al\u0131yor. \u00c7in’in ba\u015far\u0131s\u0131, bat\u0131n\u0131n i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131, mallar\u0131n s\u0131n\u0131rlar aras\u0131nda serbest dola\u015f\u0131m\u0131ndan kaybedecekleri \u00e7ok \u015fey oldu\u011funa ikna etti. \u00c7in’in “devlet kapitalizmi” alt\u0131nda y\u00fckseli\u015fi, kurallara dayal\u0131 ticareti hi\u00e7e saymas\u0131 ve Amerika\u2019ya meydan okumas\u0131, zengin ve geli\u015fmekte olan ekonomilerde m\u00fcdahalenin gerek\u00e7esi olarak de\u011ferlendirildi.<\/p>\n
Bu korumac\u0131l\u0131k h\u00fck\u00fcmet harcamalar\u0131yla el ele gidiyor. Sanayi, enerji<\/a> ge\u00e7i\u015fini h\u0131zland\u0131rmak ve stratejik mallar\u0131n tedarikini garanti alt\u0131na almak i\u00e7in s\u00fcbvansiyonlar\u0131 t\u00fcketiyor. Pandemi s\u0131ras\u0131nda yap\u0131lan b\u00fcy\u00fck yard\u0131mlar, devletin hayattaki talihsizliklere kar\u015f\u0131 bir siper olarak g\u00f6rev yapmas\u0131na ili\u015fkin beklentileri art\u0131rd\u0131. Fakat ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak devlet yard\u0131mlar\u0131 yeni yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 beraberinde getirdi.<\/p>\n Bu koruma, harcama ve yapt\u0131r\u0131m \u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fcn\u00fcn a\u011f\u0131r bir maliyeti var. Ba\u015flang\u0131\u00e7 olarak bu bir yanl\u0131\u015f te\u015fhistir. Risklerin bir havuzda toplanmas\u0131 asl\u0131nda h\u00fck\u00fcmetlerin temel bir i\u015flevidir. Ancak t\u00fcm riskler de\u011fil \u00e7\u00fcnk\u00fc piyasalar\u0131n i\u015flemesi i\u00e7in eylemlerin sonu\u00e7lar\u0131 olmas\u0131 gerekir.<\/p>\n Kabul edilen g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn aksine, Covid ve Ukrayna\u2019daki sava\u015f, piyasalar\u0131n \u015foklarla planlamac\u0131lardan daha iyi ba\u015fa \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. K\u00fcreselle\u015fen ticaret, t\u00fcketici talebindeki b\u00fcy\u00fck dalgalanmalarla ba\u015fa \u00e7\u0131kt\u0131: 2021’de Amerika limanlar\u0131ndaki hacim 2019 y\u0131l\u0131na g\u00f6re %11 daha y\u00fcksekti. 2022’de Almanya ekonomisi de ayn\u0131 y\u00f6ntemi tekrarlad\u0131 ve Rus gaz\u0131ndan di\u011fer enerji kaynaklar\u0131na h\u0131zla ge\u00e7i\u015f yaparak felaketi te\u011fet ge\u00e7ti. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, \u2018Ukrayna’ya mermi tedariki\u2019 gibi devlet h\u00e2kimiyetindeki pazarlar h\u00e2l\u00e2 zorluk ya\u015f\u0131yor.<\/p>\n Anavatan ekonomisindeki(Homeland economics) bir di\u011fer kusur da devlete a\u015f\u0131r\u0131 y\u00fck bindirmektir. H\u00fck\u00fcmetler tam da refah harcamalar\u0131n\u0131 azaltmak zorunda kald\u0131klar\u0131 anda t\u00fcm k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 kaybediyorlar. Ya\u015flanan n\u00fcfus, emeklilik ve sa\u011fl\u0131k hizmetlerine y\u00f6nelik ekstra harcamalarda b\u00fct\u00e7eleri zorluyor. Faiz<\/a> oranlar\u0131n\u0131n y\u00fckselmesi her \u015feyi daha da k\u00f6t\u00fcle\u015ftiriyor.<\/p>\n En az g\u00f6ze \u00e7arpan ancak potansiyel olarak en maliyetli kusur, anavatan ekonomisinin(homeland economics) h\u0131zl\u0131 de\u011fi\u015fim \u00e7a\u011f\u0131nda eski bir ara\u00e7 olmas\u0131d\u0131r. Enerji ve yapay zek\u00e2daki geli\u015fmeler herhangi bir h\u00fck\u00fcmetin planlar\u0131na s\u0131\u011fmayacak kadar b\u00fcy\u00fck. Hi\u00e7 kimse karbondan ar\u0131nman\u0131n en ucuz yollunu veya yeni teknolojinin en iyi kullan\u0131m alanlar\u0131n\u0131 bilmiyor. Fikirlerin merkezden gelen kontrol listeleriyle de\u011fil, piyasalar taraf\u0131ndan test edilmesi ve kanalize edilmesi gerekiyor. A\u015f\u0131r\u0131 d\u00fczenleme, yenili\u011fi engelleyecek ve maliyetleri y\u00fckselterek de\u011fi\u015fimi daha yava\u015f ve daha sanc\u0131l\u0131 hale getirecektir.<\/p>\n Kusurlar\u0131na ra\u011fmen anavatan ekonomisini(homeland economics) dizginlemek zor olacak. \u0130nsanlar ba\u015fkalar\u0131n\u0131n paras\u0131n\u0131 harcamaktan ho\u015flan\u0131rlar. H\u00fck\u00fcmet b\u00fct\u00e7eleri b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e, bunlardan beslenen \u00f6zel \u00e7\u0131karlar\u0131n boyutu ve etkisi de artacakt\u0131r. Korumay\u0131 ve yard\u0131mlar\u0131 geri \u00e7ekmek, onlar\u0131 sa\u011flamaktan daha zordur.<\/p>\n Ancak \u00f6n\u00fcnde sonunda hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kacak ve belki de rant pe\u015finde ko\u015fanlar\u0131n a\u00e7g\u00f6zl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn gizlenmesi \u00e7ok zor hale gelecektir. Veya durgun, bask\u0131c\u0131 bir \u00c7in art\u0131k devlet g\u00fcd\u00fcml\u00fc refah vaadini yerine getiremeyecektir.<\/p>\n De\u011fi\u015fim geldi\u011finde \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 derecede h\u0131zl\u0131 olabiliyor; en az\u0131ndan demokrasilerde. 1970’lerde gidi\u015fat serbest piyasalar\u0131n lehine, bug\u00fcn oldu\u011fu kadar h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde tersine d\u00f6nd\u00fc ve Margaret Thatcher ve Ronald Reagan’\u0131n se\u00e7ilmesine yol a\u00e7t\u0131. Klasik liberallerin g\u00f6revi, fikirlerini daha tehlikeli, birbirine ba\u011fl\u0131 ve k\u0131r\u0131lgan bir d\u00fcnyaya uyarlayacak yeni bir konsens\u00fcs tan\u0131mlayarak o ana haz\u0131rlanmak. \u00d6zellikle Amerika ile \u00c7in aras\u0131ndaki rekabet kar\u015f\u0131s\u0131nda bu kolay olmayacak fakat ge\u00e7mi\u015fte yap\u0131ld\u0131. Ve bunun sonundaki \u00f6d\u00fcl\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn.<\/p>\n<\/p><\/div>\nDevletlere a\u011f\u0131r bir y\u00fck bindiriyor<\/h2>\n
Fikirlerin, piyasalar taraf\u0131ndan test edilmesi gerekiyor<\/h2>\n
Dizginlenmesi zor olacak<\/h2>\n