[ad_1]
\n<\/p>\n
\u00c7ok uluslu imparatorluklar\u0131n sona ermesi ac\u0131l\u0131 bir s\u00fcre\u00e7tir. \u0130mparatorlu\u011fun da\u011f\u0131lmas\u0131 sonucu do\u011fan \u00fclkelerin hemen hepsinin kom\u015fular\u0131yla toprak ihtilaflar\u0131 bulunur. \u0130mparatorluk d\u00f6neminde birbiriyle kar\u0131\u015fm\u0131\u015f olarak ya\u015fayan ahali ulus devletlere ayr\u0131\u015f\u0131nca sorunlar ba\u015flar. Her ulusun bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc s\u0131n\u0131rda\u015f bir \u00fclkenin topraklar\u0131nda kal\u0131r. Dolays\u0131yla her \u00fclke kom\u015fudaki soyda\u015flar\u0131n\u0131n kaderi ile ilgilenir.\u00a0<\/p>\n
Ulus devletler kom\u015fular\u0131nda ya\u015fayan soyda\u015flar\u0131na duyduklar\u0131 ilgiyi d\u00fczenlemek i\u00e7in de\u011fi\u015fik y\u00f6ntemler geli\u015ftirmi\u015fler. En kolay y\u00f6ntem az\u0131nl\u0131\u011f\u0131 \u00fclkeyi terke zorlamakt\u0131r. Baz\u0131 \u00fclkeler n\u00fcfuslar\u0131n m\u00fcbadelesine y\u00f6nelirler. T\u00fcrk Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131ndan sonra T\u00fcrkiye ile Yunanistan aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen n\u00fcfus m\u00fcbadelesi bunun \u00e7ok bilinen bir \u00f6rne\u011fidir. De\u011fi\u015fime tabi k\u0131l\u0131nan halklar i\u00e7in ac\u0131l\u0131 oldu\u011fu tart\u0131\u015f\u0131lmaz olan bu giri\u015fim, uzun d\u00f6nemde ba\u015far\u0131l\u0131 olmu\u015f, T\u00fcrkiye\u2019ye ait topraklar \u00fczerindeki Yunan iddialar\u0131 sona ermi\u015ftir.\u00a0<\/p>\n
Bazen bir devlet az\u0131nl\u0131klar\u0131n \u015fik\u00e2yetlerini dindirmek i\u00e7in onlara resmen az\u0131nl\u0131k stat\u00fcs\u00fc verip, haklar tan\u0131yabilir. Baz\u0131 devletlerde ise t\u00fcm vatanda\u015flar\u0131n sahip olduklar\u0131 hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler o kadar geni\u015f tutulmu\u015f olabilir ki, az\u0131nl\u0131klar\u0131n \u015fik\u00e2yet edecek konular\u0131 kalmayabilir. Fakat daha s\u0131k rastlanan durum az\u0131nl\u0131klar\u0131n k\u00f6t\u00fc muameleden ve ya\u015fad\u0131klar\u0131 zorluklardan yak\u0131nmalar\u0131d\u0131r. B\u00f6yle durumlarda kendi soyundan olup da s\u0131n\u0131r\u0131n \u00f6b\u00fcr taraf\u0131nda ya\u015fayan az\u0131nl\u0131klar, kom\u015fular aras\u0131nda ge\u00e7imsizlik konusu olu\u015ftururlar.\u00a0 \u00c7\u00f6z\u00fclmeyen \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n \u00f6znesi olabilecekleri gibi, bir \u00fclkenin di\u011ferine kar\u015f\u0131 askeri harek\u00e2t ba\u015flatmas\u0131n\u0131n gerek\u00e7esini de te\u015fkil edebilirler.<\/p>\n
\u0130ki fakt\u00f6r \u201caz\u0131nl\u0131k\u201d sorununu tahrik edebilir. \u0130lkin, e\u011fer bir az\u0131nl\u0131k ba\u015fka bir din veya mezhebe mensup ise, vatanda\u015f\u0131 olduklar\u0131 \u00fclkeye ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131ndan ku\u015fku duyulabilir. \u00dclke d\u0131\u015f\u0131 akt\u00f6rlerin az\u0131nl\u0131\u011fa sahip \u00e7\u0131kmalar\u0131 veya destek vermeleri, genelde ku\u015fkular\u0131 daha da yo\u011funla\u015ft\u0131r\u0131r. \u0130kinci olarak, e\u011fer bu az\u0131nl\u0131\u011f\u0131 destekleyen bir diaspora varsa, bunlar kendi h\u00fck\u00fcmetlerinin az\u0131nl\u0131\u011f\u0131 sahiplenmesi i\u00e7in lobi yap\u0131yorlarsa, az\u0131nl\u0131\u011fa duyulan g\u00fcvensizlik artabilir. \u00c7o\u011fu zaman, az\u0131nl\u0131\u011fa verdikleri deste\u011fe kar\u015f\u0131l\u0131k diasporalar, destekledikleri toplulu\u011fun \u201cayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 kimli\u011fini\u201d korumas\u0131n\u0131 bekleyerek, az\u0131nl\u0131ktan ku\u015fku duyulmas\u0131 e\u011filimini g\u00fc\u00e7lendirirler.<\/p>\n
\u00c7ok uluslu Sovyet imparatorlu\u011funun y\u0131k\u0131lmas\u0131, di\u011ferinde de oldu\u011fu gibi, sorunlu olmu\u015ftur. Rusya i\u00e7in stratejik \u00f6nemi haiz oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen \u00c7e\u00e7enistan ve benzeri baz\u0131 \u201ccumhuriyetlerin\u201d ba\u011f\u0131ms\u0131z olmalar\u0131na izin verilmemi\u015ftir. Sovyetlerin federal birimleri Stalin\u2019in etnik m\u00fchendislik \u00e7abas\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcyd\u00fc. Bu uygulamaya g\u00f6re, cumhuriyetlerin etnik bak\u0131mdan t\u00fcrde\u015f olmamas\u0131na dikkat edilecek, Sovyet h\u00fck\u00fcmeti ise halklar aras\u0131nda hakemlik rol\u00fcn\u00fc \u00fcstlenecekti. N\u00fcfus yap\u0131s\u0131 zaten kar\u0131\u015f\u0131k olan Kafkaslar d\u00fczenlenmesi \u00f6zellikle zor bir b\u00f6lgeydi. Nitekim, ortaya Nah\u00e7\u0131van gibi, ana \u00fclkeden tamamen kopuk bir Azeri vilayeti ile Azerbaycan\u2019\u0131n kalbinde konu\u015flanm\u0131\u015f ve Ermeni k\u00f6kenlilerin \u00e7o\u011funlu\u011fu olu\u015fturdu\u011fu \u00f6zerk Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f oblast\u0131 gibi tuhaf idari birimler \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n
Sovyet \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra, bir yandan diasporan\u0131n \u0131srar\u0131, di\u011fer yandan Karaba\u011f k\u00f6kenli Ermeni siyaset\u00e7ilerinin se\u00e7imlerdeki ba\u015far\u0131lar\u0131 sonucunda Ermenistan Azerbaycan\u2019a kar\u015f\u0131 bir askeri harek\u00e2t ba\u015flatarak yedi Azeri rayonunu i\u015fgal etti ve b\u00f6ylece Karaba\u011f\u2019\u0131 Ermenistan ile birle\u015ftirdi. \u0130\u015fgale u\u011frayan b\u00f6lgedeki bir milyona yak\u0131n Azeri yurtlar\u0131n\u0131 terk etti, s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131 oldular. \u0130lgin\u00e7tir ki, bug\u00fcn Karaba\u011f\u2019\u0131n tekrar Azerbaycan\u2019a kat\u0131lmas\u0131 konusunda b\u00fcy\u00fck hassasiyet sergileyen sivil toplum kurulu\u015flar\u0131, uluslararas\u0131 \u00f6rg\u00fctler ve bir k\u0131s\u0131m devletler, o g\u00fcnlerde \u00e7ok daha fazla say\u0131da Azerinin katliama u\u011framas\u0131 ve yurtlar\u0131nda ka\u00e7mas\u0131 konusunda tamamen sessiz kalm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n
Her ne kadar Azerbaycan\u2019a ait oldu\u011fu uluslararas\u0131 camiada kabul edilse de, Karaba\u011f 1991\u2019de ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etti ve Ermenistan\u2019dan\u00a0 da destek alarak Azerbaycan\u2019a direnmeyi ama\u00e7layan askeri kabiliyetler geli\u015ftirmeye y\u00f6neldi. Daha b\u00fcy\u00fck ve daha zengin bir \u00fclke olan Azerbaycan zaman i\u00e7inde askeri imk\u00e2nlar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirdi, Rusya\u2019n\u0131n Ukrayna ile me\u015fgul olmas\u0131ndan da yararlanarak, kendisinden gayri kanuni bir \u015fekilde al\u0131nan topraklar\u0131 geri ald\u0131. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta, Rusya\u2019n\u0131n da bask\u0131s\u0131 ile Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f\u2019a girmemi\u015fti. Anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar\u0131yla, Ermenistan kaybetti\u011fi topraklar ve Karaba\u011f\u2019\u0131n asl\u0131nda Azerbaycan\u2019a ait oldu\u011funu bir t\u00fcrl\u00fc kabullenemedi. Sava\u015f\u0131 kaybetmesine ra\u011fmen, denetimsiz bir koridorla kendisine ba\u011fl\u0131 ve varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 Ermenistan\u2019a bor\u00e7lu bir Karaba\u011f\u2019\u0131 desteklemeye devam etmek istedi. Azerbaycan ise kendi toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc tan\u0131mayan b\u00f6yle bir geli\u015fmeye izin vermedi. Azerilerin Karaba\u011f\u2019\u0131 denetlemesini engellemek i\u00e7in konu\u015fland\u0131rd\u0131klar\u0131 askeri birimleri imha etti. Karaba\u011f ahalisine de kendilerinin Azeri vatanda\u015f\u0131 olduklar\u0131 ve Azerbaycan\u2019\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olmay\u0131 hedeflemeleri gerekti\u011fi ifade edildi. Silahlar\u0131n\u0131 da Azeri yetkililere teslim etmeleri gerekti\u011fi a\u00e7\u0131kland\u0131: Teslim edilen ve yakalanan silah ve cephaneye bak\u0131lacak olursa, amac\u0131n Azerbaycan\u2019dan kopacak bir devlet oldu\u011fu konusunda ku\u015fku kalmamaktad\u0131r. Ancak bu t\u00fcr r\u00fcyalar art\u0131k sona ermi\u015ftir.\u00a0<\/p>\n
Azeri h\u00fck\u00fcmetinin Karaba\u011fl\u0131lara Azeri vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131na ho\u015f geldiklerini g\u00f6stermesi ve bunun i\u00e7in de vakit kaybetmeksizin maddi ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamas\u0131 gerekmektedir. Ermenistan Azerbaycan\u2019la dostane ili\u015fkiler geli\u015ftirmek s\u0131nav\u0131nda ba\u015far\u0131s\u0131z olmu\u015ftur.\u00a0 \u015eimdi Azeri h\u00fck\u00fcmetinin Ermeni bir az\u0131nl\u0131\u011f\u0131 bar\u0131nd\u0131rarak Ermenistan ile iyi ili\u015fkiler kurabilece\u011fini g\u00f6stermesi gerekmektedir.\u00a0 Olay\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalan akt\u00f6rlerin yapabilece\u011fi en iyi \u015fey, Ermenistan\u2019\u0131n Azeri topraklar\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irirken yapt\u0131klar\u0131 gibi, susmakt\u0131r.\u00a0 Ermeni diasporas\u0131n\u0131n ise kendi egolar\u0131n\u0131 tatmin maksad\u0131yla Ermenistan\u2019\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiremeyece\u011fi hedefler pe\u015finde ko\u015fmaya zorlamaktan vazge\u00e7meleri laz\u0131md\u0131r.\u00a0<\/p>\n<\/p><\/div>\n