Emre ERG\u00dcL<\/strong><\/p>\n D\u00fcnyan\u0131n en ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 5\u2019inci \u00fclkesi olan Panama\u2019da ya\u011f\u0131\u015f yetersizli\u011fi, k\u00fcresel ticaretin y\u00fczde 80\u2019ini olu\u015fturan okyanus ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurdu. K\u00fcresel deniz ticaretinin y\u00fczde 6\u2019s\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fi, Atlas Okyanusu’nu Pasifik Okyanusu’na ba\u011flayan Panama Kanal\u0131\u2019nda gemi ge\u00e7i\u015fleri s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131ld\u0131. Ge\u00e7i\u015f say\u0131s\u0131, 2 Eyl\u00fcl\u2019e kadar g\u00fcnde 32 gemi ile s\u0131n\u0131rl\u0131 kalacak.<\/p>\n Orta Amerika \u00fclkesinin kanal idaresi, su tasarrufu sa\u011flamak amac\u0131yla maksimum gemi a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131 ve g\u00fcnl\u00fck gemi ge\u00e7i\u015flerini azaltarak; armat\u00f6rlere “daha az y\u00fck ta\u015f\u0131ma,” yolculu\u011funa binlerce kilometre ekleyebilecek “alternatif rotalara ge\u00e7me” ya da bu ay\u0131n ba\u015flar\u0131nda 160 gemiyi yedekleyen ve baz\u0131 gemileri 21 g\u00fcn kadar geciktiren “kuyruklarla bekleme” se\u00e7enekleri sundu.<\/p>\n Mahsur kalan gemiler y\u00fcz\u00fcnden Panama\u2019n\u0131n kayb\u0131n\u0131n 200 milyon dolar oldu\u011fu konu\u015fuluyor. Panama Kanal\u0131, K\u00f6rfez ve Do\u011fu K\u0131y\u0131s\u0131 limanlar\u0131na giden ABD nakliyat\u00e7\u0131lar\u0131 i\u00e7in kritik bir ticaret ba\u011flant\u0131s\u0131. ABD, emtia ihracat ve ithalat konteyn\u0131rlar\u0131 ile Panama Kanal\u0131\u2019n\u0131n en b\u00fcy\u00fck kullan\u0131c\u0131s\u0131. T\u00fcm ABD konteyner trafi\u011finin y\u00fczde 40’\u0131, her y\u0131l yakla\u015f\u0131k 270 milyar dolarl\u0131k kargo ile kanaldan ge\u00e7iyor.<\/p>\n \u201cT\u00fcrkiye i\u00e7in f\u0131rsat olabilir\u201d<\/strong><\/p>\n Uzmanlar, uluslararas\u0131 ticaret sistemlerinde ya\u015fanan bozulmalara kar\u015f\u0131 alternatif araman\u0131n ve yaratman\u0131n \u00f6nemini anlatt\u0131. Ankara Hac\u0131 Bayram Veli \u00dcniversitesi Maliye B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. \u015eafak Ertan \u00c7omakl\u0131, T\u00fcrkiye’nin de i\u00e7inde yer ald\u0131\u011f\u0131 Orta Koridor olarak adland\u0131r\u0131lan rotan\u0131n, \u00c7in men\u015feli \u00fcr\u00fcnleri, Avrupa ve Ortado\u011fu’ya karadan ta\u015f\u0131man\u0131n en uygun yol oldu\u011funu dile getirdi: ” Kanal \u0130stanbul Projesi, bu stratejik rotan\u0131n bir par\u00e7as\u0131.<\/p>\n S\u00fcvey\u015f’te y\u0131ll\u0131k yakla\u015f\u0131k 6 milyar dolar \u00fczeri, Panama’da y\u0131ll\u0131k 2 milyar dolar ticaret hacmi getirisi varken, yap\u0131l\u0131rsa Kanal \u0130stanbul’un y\u0131ll\u0131k getiri beklentisi 8 milyar dolar seviyesinde.” Ya\u015far \u00dcniversitesi \u0130\u015fletme B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Do\u00e7. Dr. Aylin \u00c7al\u0131\u015fkan da \u201cK\u00fcresel de\u011fer zincirlerinin karma\u015f\u0131k do\u011fas\u0131, kilit konumlardaki bozulma, k\u00fcresel ekonomi i\u00e7in abart\u0131l\u0131 bir etkiye sahip olabilir. H\u0131zla de\u011fi\u015fen dinamikler nedeniyle mevcut i\u015fleyen d\u00fczene alternatif aramak, bulmak veya yaratmakta fayda var.<\/p>\n Orta-uzun vadede en etkili alternatif, hem denizden hem karadan olu\u015fturulan a\u011flar ile Do\u011fu Asya`dan ba\u015flay\u0131p, Orta Asya, Rusya, Kafkasya, Afrika ve Avrupa aras\u0131nda ba\u011flant\u0131lar kurmay\u0131 ama\u00e7layan Ku\u015fak Yol Giri\u015fimi\u2019dir. Afrika, Avrupa, Balkanlar, Ortado\u011fu, Kafkasya gibi pazarlar\u0131n merkezindeki T\u00fcrkiye\u2019nin jeopolitik \u00f6nemi, projeye kat\u0131l\u0131mda etkili olmu\u015ftur” dedi.<\/p>\n Orta Koridor\u2019un \u00f6nemi artar<\/strong><\/p>\n Panama Kanal\u0131’nda ya\u015fanan kurakl\u0131k sebebiyle d\u00fcnya ticaretinde aksama ya\u015fanmas\u0131 tehlikesi, g\u00f6zlerin yeniden alternatif ticaret g\u00fczerg\u00e2hlar\u0131na \u00e7evrilmesine yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n S\u00f6z konusu geli\u015fmeler, Pekin’den Londra’ya uzanan ve y\u0131ll\u0131k 600 milyar dolar\u0131 a\u015fk\u0131n ticaret trafi\u011finin kalbinde yer alan Orta Koridor’u daha da de\u011ferli hale getiriyor. Asya ile Avrupa aras\u0131nda ticaret ve ula\u015f\u0131m, \u00fc\u00e7 ana koridordan sa\u011flan\u0131yor: Rusya’n\u0131n i\u00e7inde bulundu\u011fu \u201cKuzey Koridoru,\u201d \u0130ran \u00fczerinden ge\u00e7en \u201cG\u00fcney Koridoru\u201d ve T\u00fcrkiye’nin de dahil oldu\u011fu \u201cOrta Koridor.\u201d<\/p>\n Ancak Kuzey Koridoru’ndaki risklere ek olarak G\u00fcney Koridoru da \u0130ran’a y\u00f6nelik ambargolar ve Ortado\u011fu’daki \u00e7at\u0131\u015fmalar nedeniyle riskli g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Tarihi \u0130pek Yolu’nun canland\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in stratejik \u00f6nem ta\u015f\u0131yan ve T\u00fcrkiye’den ba\u015flayarak, Kafkaslar’a, oradan da Hazar Denizi’ni a\u015farak, T\u00fcrkmenistan ve Kazakistan’\u0131 takiben Orta Asya ve \u00c7in’e ula\u015fan Orta Koridor’un \u00f6nemi her ge\u00e7en g\u00fcn art\u0131yor.<\/p>\n DI\u015eY\u00d6NDER Ba\u015fkan\u0131 Hakan \u00c7\u0131nar: D\u0131\u015f ticarete maliyet art\u0131\u015f\u0131 olarak yans\u0131yacak<\/strong><\/p>\n Panama \u00f6nemli bir ba\u011flant\u0131 kanal\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla burada ya\u015fanan geli\u015fmeler k\u00fcresel ticareti direkt etkiliyor. Daha \u00f6nce S\u00fcvey\u015f Kanal\u0131\u2019nda ya\u015fanan krizin k\u00fcresel ticarete yans\u0131mas\u0131n\u0131 hemen g\u00f6rd\u00fck, fiyatlar artt\u0131.<\/p>\n Panama Kanal\u0131\u2019ndan y\u0131ll\u0131k yakla\u015f\u0131k 14 bin tanker ve gemi ge\u00e7iyor. Bu k\u00fcresel deniz trafi\u011finin y\u00fczde 6\u2019s\u0131 demek. Olduk\u00e7a ciddi bir hacim. Kanal\u0131n \u00f6nemli bir hatta olmas\u0131 nedeniyle yaratt\u0131\u011f\u0131 etki ise hacimden daha b\u00fcy\u00fck. \u015eu anda ge\u00e7i\u015f yapan gemi say\u0131s\u0131nda y\u00fczde 25\u2019lik azalma oldu.<\/p>\n Bu y\u00fczde 25\u2019in ticarete etkisi b\u00fcy\u00fck olacak, maliyetler artacak. \u00d6zellikle pahada hafif olan tah\u0131l gibi \u00fcr\u00fcn gruplar\u0131nda bu etkiyi daha h\u0131zl\u0131 hissedece\u011fiz. Belki bug\u00fcnden yar\u0131na de\u011fil ama etkisini g\u00f6rece\u011fiz. Pahada a\u011f\u0131r olan \u00fcr\u00fcn gruplar\u0131nda etkilenme daha az olacak. Kurakl\u0131\u011f\u0131n etkisinin ne kadar s\u00fcrece\u011fi de kestirilemiyor. Ama pandemiden daha uzun s\u00fcrecek. Suyun ne kadar \u00e7ekilece\u011fini bilemiyoruz. K\u0131sa bir s\u00fcre sonra gemilerin ge\u00e7mesi imkans\u0131z olabilir.<\/p>\n Bekletilen 200 gemi binlerce konteyner ta\u015f\u0131yor. G\u00fcnde 32 geminin ge\u00e7ebilmesi demek bekleyen gemi say\u0131s\u0131n\u0131n h\u0131zla artaca\u011f\u0131 anlam\u0131na geliyor. Bu tehdide haz\u0131rl\u0131ks\u0131z yakaland\u0131k. Tedbir al\u0131nmad\u0131. D\u0131\u015f ticaret yapanlar olarak lojistik firmalar\u0131yla el ele verip alternatif g\u00fczergahlar bakmam\u0131 gerekecek. Ama \u015fu an \u00e7ok fazla da alternatif yok.”<\/p>\n \u0130HB\u0130R Ba\u015fkan\u0131 Kaz\u0131m Tayc\u0131: Panama’daki bekleme, g\u0131da fiyatlar\u0131na yans\u0131yacakt\u0131r<\/strong><\/p>\n Panama\u2019da ya\u015fananlar Asya\u2019n\u0131n do\u011fusu ile Amerika\u2019n\u0131n do\u011fusu aras\u0131ndaki ticari ba\u011f\u0131n zarar g\u00f6rmesine zarar verecek. Panama sadece bir kanaldan ibaret de\u011fil, Amerika k\u0131tas\u0131n\u0131n da hub noktas\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in hem kuzey hem de g\u00fcney taraf\u0131na da\u011f\u0131t\u0131m alan\u0131 olarak kullan\u0131l\u0131yor. Buradaki gemilerin birikmesi, \u00f6zellikle h\u0131zl\u0131 teslimat gerektiren g\u0131daya olumsuz yans\u0131yacak.<\/p>\n Sadece Ukrayna-Rusya aras\u0131nda ya\u015fanan sava\u015fla ba\u015flayan g\u0131da enflasyonu, son Tah\u0131l Koridoru Anla\u015fmas\u0131’n\u0131n iptal edilmesiyle y\u00fczde 10\u2019luk bir art\u0131\u015f ya\u015fanmas\u0131na neden oldu. T\u00fcrkiye, bu b\u00f6lgeye \u00f6nemli ihracat ba\u011f\u0131na sahip. Son 10 y\u0131lda Kolombiya, Venezuela ile ba\u015flayan ihracat ata\u011f\u0131 \u015eili, Bolivya, Ekvador gibi G\u00fcney Amerika\u2019n\u0131n bat\u0131 yakas\u0131nda h\u0131zla artt\u0131.<\/p>\n Pasifik Okyanusu ile Atlantik Okyanusu aras\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ticari ba\u011f var. O ba\u011f\u0131n zarar g\u00f6rmemesi gerekiyor. Bu s\u00fcrecin s\u00fcrmesi, T\u00fcrkiye\u2019yi tercih edilen \u00fclke konumuna da getirecek. Zira zaman, ihracat\u0131n en \u00f6nemli ihtiyac\u0131. \u00dcr\u00fcnlerin beklemesi, g\u0131da \u00fcr\u00fcnlerinin fiyatlar\u0131na yans\u0131yacak. Zaman uzad\u0131k\u00e7a da olumsuzluk daha da art\u0131\u015f g\u00f6sterecek.”<\/p>\n \u201cTrafi\u011fin % 73’\u00fcn\u00fc olu\u015fturan ABD etkilenecek\u201d<\/strong><\/p>\n Ya\u015far \u00dcniversitesi \u0130\u015fletme B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Do\u00e7. Dr. Aylin \u00c7al\u0131\u015fkan, Panama Kanal\u0131\u2019nda ya\u015fanan t\u0131kan\u0131kl\u0131kla ilgili \u015f\u00f6yle konu\u015ftu: “Panama Kanal\u0131\u2019n\u0131n i\u015fletimi do\u011frudan suyun mevcudiyetine ba\u011fl\u0131d\u0131r ve bu nedenle kanal, ya\u011f\u0131\u015f modellerindeki de\u011fi\u015fikliklere ve kurakl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 olduk\u00e7a savunmas\u0131z.<\/p>\n 2023 yaz sezonunu d\u00fc\u015fen su seviyeleriyle kar\u015f\u0131layan Panama Kanal\u0131 ya\u011f\u0131\u015f sezonunun da gecikmesiyle birlikte ge\u00e7i\u015flerde gemi say\u0131s\u0131na, b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne ve su \u00e7ekimine k\u0131s\u0131tlamalar getirdi. K\u0131s\u0131tlar\u0131n yan\u0131nda y\u00fckselen ge\u00e7i\u015f \u00fccretlerini de dikkate al\u0131rsak, bu durum armat\u00f6rleri mesafemaliyet-zaman a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 kriterlerde karar vermeye itecek. Gemiler kanaldan ge\u00e7mek i\u00e7in daha uzun s\u00fcreler beklemeyi tercih edecek veya yolculuklar\u0131nda zaman ve yak\u0131t maliyeti ekleyen alternatif rotalar kullanacak.<\/p>\n T\u00fcm bunlar her zamanki gibi son kullan\u0131c\u0131yla, yani t\u00fcketiciyle bulu\u015fturulan fiyatlar\u0131 da etkileyecek.” “Ta\u015f\u0131ma maliyeti haricinde di\u011fer bir \u00e7\u0131kar\u0131m da \u015fudur ki, daha fazla darbo\u011faz, daha az mal arz\u0131 ve daha y\u00fcksek fiyatlar demektir. Bu durumdan en \u00e7ok etkilenen ve etkilenecek olan, Panama Kanal\u0131\u2019n\u0131n en b\u00fcy\u00fck kullan\u0131c\u0131s\u0131 olan, kanal trafi\u011finin y\u00fczde 73\u2019\u00fcn\u00fc olu\u015fturan ABD\u2019dir.\u201d<\/p>\n Mississippi\u2019deki aksaman\u0131n faturas\u0131 20 milyar dolar oldu<\/strong><\/p>\n \u201c2022 ve 2023 yaz\u0131, uluslararas\u0131 ticaret yollar\u0131n\u0131n baz\u0131lar\u0131n\u0131n ge\u00e7ilemez hale gelmesine yol a\u00e7an \u015fiddetli kurakl\u0131klara sahne oldu. \u00d6rne\u011fin, Avrupa i\u00e7in \u00f6nemli bir ula\u015f\u0131m ba\u011flant\u0131s\u0131 olan ve y\u0131lda 300 milyon tondan fazla y\u00fck\u00fcn ta\u015f\u0131nmas\u0131na hizmet eden Ren Nehri\u2019nin kurakl\u0131k sebebiyle su seviyesinde ciddi d\u00fc\u015f\u00fc\u015fler oldu.<\/p>\n Bu sebeple, gemilerin geli\u015f ve gidi\u015flerinde gecikmeler ya\u015fan\u0131rken, baz\u0131 gemiler ise kapasitelerinin sadece y\u00fczde 25\u2019i ile y\u00fck ta\u015f\u0131mak zorunda kald\u0131. Yine 2022 yaz aylar\u0131nda ABD\u2019de her y\u0131l 450 milyon tonun \u00fczerinde y\u00fck ta\u015f\u0131yan Mississippi Nehri, d\u00fc\u015f\u00fck su seviyeleri nedeniyle kanal derinle\u015ftirmesi ger\u00e7ekle\u015fene kadar ula\u015f\u0131ma kapat\u0131ld\u0131.<\/p>\n Bu aksaman\u0131n maliyeti, tedarik zinciri ve ekonomiye zarar\u0131 20 milyar dolar oldu. Y\u0131ll\u0131k 3 milyar tondan fazla y\u00fck ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131na ev sahipli\u011fi yapan \u00c7in\u2019deki Yangtze Nehri ise 1865\u2019ten beri en d\u00fc\u015f\u00fck su seviyesine ula\u015farak hidroelektrik k\u0131tl\u0131\u011f\u0131na ve nakliyenin durmas\u0131na neden oldu.<\/p>\n “Olu\u015facak etkiyi \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in s\u00fcreci takip etmek laz\u0131m”<\/strong><\/p>\n UT\u0130KAD Y\u00f6netim Kurulu Ba\u015fkan\u0131 ve DE\u0130K Lojistik \u0130\u015f Konseyi Ba\u015fkan\u0131 Ay\u015fem Ulusoy da Panama krizini \u015f\u00f6yle de\u011ferlendirdi: “Su seviyesi d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in Panama Kanal\u0131’ndan ge\u00e7ecek gemilerle ilgili sorunlar oldu. \u00d6zellikle draft\u0131 fazla olan d\u00f6kme ve gaz gemileri 20 g\u00fcn civar\u0131nda beklemeye girdi. Ancak bu durum konteyn\u0131r gemilerinde ayn\u0131 \u015fekilde de\u011fil, konteyn\u0131r gemileri d\u00fczenli bir \u015fekilde kanaldan ge\u00e7tikleri i\u00e7in \u00f6ncelikleri var. \u00d6zellikle k\u00f6m\u00fcr demir cevheri ve gaz, petrol ta\u015f\u0131yan gemiler olumsuz etkilendi. Lojistik sekt\u00f6r\u00fc ne \u015fekilde etkilenir, rakamsal bir tahmin vermek g\u00fc\u00e7. O nedenle etkisini \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in s\u00fcreci takip etmemiz laz\u0131m. Panama ekonomisinin y\u00fczde 40\u2019\u0131 kanal ge\u00e7i\u015finden sa\u011flan\u0131yor.”<\/p>\n<\/p><\/div>\n![\"\"](\"https:\/\/i.dunya.com\/storage\/files\/images\/2023\/08\/23\/1-wZGL.jpg\")
T\u0131kan\u0131kl\u0131\u011f\u0131n \u00f6nce deniz ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u015firketlerini vurmas\u0131, ard\u0131ndan faturan\u0131n t\u00fcketiciye kesilecek olmas\u0131ndan korkuluyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc, Panama Kanal\u0131’n\u0131n i\u015flevsiz hale gelmesi durumunda, deniz ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131nda tek alternatif, Arjantin’in g\u00fcney ucuyla Antarktika aras\u0131ndaki Drake Ge\u00e7idi olacak ya da karayoluyla ba\u011flant\u0131 sa\u011flanacak. Her iki durumda da ula\u015f\u0131m maliyetleri artacak.<\/p>\n